Tình trạng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục diễn ra gay gắt trong tháng 3.2020, đặc biệt là thời kỳ từ 11-15.3.2020. Đợt hạn hán và xâm nhập mặn này có khả năng gây nhiều thiệt hại.

ĐBSCL cảnh báo rủi ro thiên tai cấp độ 2

Theo Tổng cục Phòng, Chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), ngoài đợt xâm nhập mặn đã diễn ra từ ngày 6-10.3, từ hôm nay (11.3), xâm nhập mặn có xu thế tăng dần vào kéo dài đến hết ngày 15.3.2020.

"Độ mặn cao nhất trong đợt này ở mức tương đương và cao hơn đợt mặn ngày 10-13.2 và cùng kỳ năm 2016" - ông Trần Quang Hoài - Tổng cục trưởng Tổng cục Phòng, Chống thiên tai (Bộ NNPTNT) cho biết.

Ông cũng đồng thời nhấn mạnh: Đối với chiều sâu ranh mặn 1g/l trong thời kỳ này, tại sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây phạm vi xâm nhập mặn 110-130km; sông Cửa Tiểu, Cửa Đại, sông Hàm Luông: Phạm vi xâm nhập mặn 65-95km; sông Cổ Chiên: 60-65km; sông Hậu: 60-67km; sông Cái Lớn: 55-65km;

 

Dự báo hạn mặn ĐBSCL. Nguồn: PCTT 

Đối với chiều sâu ranh mặn 4g/l trong thời kỳ này có khả năng diễn ra tại các sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây: Phạm vi ngập mặn 87-110km; sông Cửa Tiểu, Cửa Đại: 55-60km; sông Hàm Luông: 68-78km; sông Cổ Chiên: 55-68km; sông Hậu: 60-67km; sông Cái Lớn: 50-58km.

"Từ thời điểm này, ĐBSCL bước vào mức độ 2 về rủi ro thiên tai do xâm nhập mặn" - ông Trần Quang Hoài cảnh báo.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, xâm nhập mặn các sông Vàm Cỏ, sông Cái Lớn duy trì ở mức cao tới cuối tháng 4.2020, sau đó xâm nhập mặn có khả năng giảm dần.

"Tuy nhiên, trong trường hợp cực đoan, thời gian thiếu mưa kéo dài kết hợp với tăng sử dụng nước trên các dòng nhánh và trữ nước tại các đập, sẽ làm cho tình trạng hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn kéo dài hơn và trầm trọng hơn" - ông Vũ Đức Long - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cảnh báo.

10/13 tỉnh ĐBSCL bị thiếu nước, thiệt hại rau màu

Theo Tổng cục Phòng, Chống thiên tai, mặc dù áp dụng nhiều biện pháp ứng phó, nhưng do tình trạng hán hán, xâm nhập mặn quá sâu, những thiệt hại ban đầu tại khu vực ĐBSCL đã rất rõ rệt.

Xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến sản xuất và dân sinh từ tháng 12.2019 và liên tục tăng cao cho đến nay, hiện đã ảnh hưởng đến 10/13 tỉnh ở ĐBSCL (trừ An Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ).

Cụ thể, tại Cà Mau, hạn hán, xâm nhập mặn đã khiến gần 16.555ha lúa tôm và 10.644ha lúa Đông Xuân cùng 3,6ha rau màu bị thiệt hại. Hiện nay, có 3.568 hộ ở Cà Mau thiếu nước sinh hoạt;  hạn hán đã gây 887 điểm (21.167m) sụp lún ven bờ kênh; gây sự cố xoáy lở đáy Cống Trùm Thuật Nam, huyện Trần Văn Thời.

 

Hạn hán tại ĐBSCL gây thiếu nước sinh hoạt và nước phục vụ sản xuất .  

Tại tỉnh Bến Tre, có gần 105ha lúa Thu - Đông bị thiệt hại; 5.000ha lúa Đông Xuân sinh trưởng và phát triển chậm (khả năng cao bị mất trắng). Toàn bộ người dân trên địa bàn tỉnh đều bị ảnh hưởng do nước sinh hoạt bị nhiễm mặn.

Tại tỉnh Trà Vinh, thiệt hại 624ha lúa Đông Xuân từ 30 - 70%. Tổng số hộ dân bị thiếu nước sinh hoạt: 8.662 hộ (huyện Càng Long, Châu Thành).

Tại tỉnh Vĩnh Long, tổng số hộ dân bị ảnh hưởng nhiễm mặn nguồn nước sinh hoạt là 66.200 hộ (huyện Vũng Liêm, Trà Ôn, Mang Thít và Tam Bình).

Tại tỉnh Kiên Giang, thiệt hại hoàn toàn 172ha lúa mùa (huyện An Minh), 1.503ha lúa Đông Xuân (30 - 70%).

Tại tỉnh Sóc Trăng, thiệt hại 1.000ha lúa Đông Xuân…

Theo Tổng cục Khí tượng Thủy văn, dòng chảy trên sông Mê Kông về ĐBSCL trong tháng 3.2020 ở mức thiếu hụt so với trung bình nhiều năm và năm 2016 từ 5-20%, mực nước tại Biển Hồ (Campuchia) ở mức thấp, khả năng bổ sung nước cho ĐBSCL không nhiều.

Nhiều sông rạch ở miền Tây đã trơ đáy.

Để ứng phó với tình trạng có thể còn kéo dài trong nhiều năm, nhiều giải pháp ứng phó đã được đặt ra. Trong các giải pháp đó là xây hồ trữ nước ngọt. Ông Nguyễn Long Hoai - Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Cà Mau - cho rằng, đây là một giải pháp mang tính lâu dài. Bởi, Cà Mau là tỉnh duy nhất không có dòng nước ngọt từ sông Mekong chảy vào.

Thực tế, nhiều năm nay, Cà Mau đã đề xuất hai giải pháp, đó là dẫn nguồn nước từ sông Hậu về và trữ nước tại địa phương. Theo kế hoạch ban đầu, Ngân hàng Thế giới sẽ tài trợ cho Cà Mau 20 triệu USD để xây dựng hồ sinh thái chứa nước ngọt. Diện tích mặt hồ dự kiến sau khi xây dựng là 190ha. Theo phương án được Chính phủ phê duyệt, hồ sẽ được xây tại Vườn quốc gia U Minh Hạ.

Thế nhưng lo ngại rằng nếu xây hồ ở vị trí này, dự án sẽ ảnh hưởng đến diện tích rừng đặc dụng nên phía Ngân hàng Thế giới không thống nhất. Tỉnh Cà Mau sau đó đã khảo sát và chọn nơi khác thuộc vùng đệm Vườn quốc gia U Minh Hạ. Kinh phí thực hiện dự án giảm một nửa, còn 10 triệu USD. Phía Ngân hàng Thế giới chấp nhận cho tỉnh bước vào thực hiện giai đoạn 2 của dự án. Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam đang lập dự án tổng (tiền khả thi)... nhưng đến nay dự án vẫn còn nằm trên giấy.

Trong khi đó, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - cho biết, hiện tỉnh đã kiến nghị xây dựng tuyến kênh trục dẫn nước bơm từ sông Hậu, hoặc xây dựng hồ chứa quy mô lớn ở vùng ngọt (cụ thể là huyện U Minh). Ngoài “siêu hồ chứa” như trên, Cà Mau sẽ cho khôi phục hệ thống ao, hồ theo cụm tuyến dân cư như “giếng làng” để phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Trong khi đó, tỉnh Sóc Trăng cũng tính đến giải pháp xây dựng các hồ chứa nước ngọt phục vụ cho đời sống người dân và sản xuất. Sóc Trăng đề xuất đào hồ trữ nước ngọt bằng hình thức: Cho doanh nghiệp tham gia mua đất nông nghiệp, sau đó đào hồ (theo thiết kế) lấy đất san lấp mặt bằng rồi giao lại cho Nhà nước quản lý. Với cách làm này, Nhà nước, doanh nghiệp và người dân đều có lợi. Tuy nhiên, muốn chuyển đất lúa sang đất phi nông nghiệp lệ thuộc nhiều yếu tố pháp lý khác.

Ngoài ra, hồ trữ nước dù quy mô cỡ nào cũng không thể giải quyết được bài toán đủ nước ngọt phục vụ sản xuất trên diện tích lớn. Chưa kể một khi mặn xâm nhập sâu nội đồng, những hồ chứa nước này cũng bị nhiễm, trở thành hồ nước mặn. Thấy được điều này, trước mắt, Sóc Trăng đề xuất Bộ NNPTNT chấp thuận cho tỉnh triển khai nạo vét, nâng cấp tuyến kênh trục trong vùng dự án thành “hồ” chứa nước ngọt.

Đồng quan điểm này, ông Lưu Hoàng Ly - Giám đốc Sở NNPTNT tỉnh Bạc Liêu - cho rằng, giải pháp lâu dài cần phải tính tới việc trữ nước cho cả khu vực ĐBSCL chứ không riêng gì Bạc Liêu hay tỉnh nào, trong đó đặc biệt tính tới nguồn nước từ thượng nguồn. Chẳng hạn muốn trữ nước hiệu quả ở Bạc Liêu thì cần làm hồ từ Kiên Giang hay ở Ô Môn (Cần Thơ) mới giải quyết tốt cho các tỉnh bên dưới và lân cận như Sóc Trăng, Bạc Liêu và một vùng của Cà Mau.

Trong khi đó, các địa phương khác như Tiền Giang, Hậu Giang, Vĩnh Long... đang khuyến khích nông dân đào ao trong vườn nhà, vừa trữ nước ngọt dự phòng, vừa chăn nuôi thủy sản tạo nguồn lợi kinh tế.

PV